SUŠA SVE VIŠE POGAĐA EVROPU: Rijeke presušuju, ugroženi usjevi i snabdijevanje

-    Kritično niski vodostaji Rajne, Dunava i Poa otežavaju transport, isporuku goriva i navodnjavanje, dok bi suša i ekstremne vrućine evropsku ekonomiju mogle koštati oko 180 milijardi eura...

ISTANBUL, 17. augusta - Sve izraženija suša u Evropi remeti transport, poljoprivredu i proizvodnju energije, dok kritično niski vodostaji velikih rijeka ograničavaju teretni saobraćaj, a dugotrajne vrućine dodatno isušuju tlo u velikom dijelu kontinenta.

Prema istraživanju Zajedničkog istraživačkog centra (JRC) Evropske komisije, stanje suše u većem dijelu Evrope u julu je ostalo "stabilno i kritično", dok se pogoršalo u centralnim i zapadnim područjima, uključujući Francusku, južnu Njemačku, Mađarsku, Austriju, Češku i Slovačku.

Od Rajne i Loare do Poa, Dunava i Tise, dugotrajan nedostatak padavina i uzastopni toplotni valovi doveli su vodostaje rijeka na kritično niske nivoe, što otežava isporuku goriva, industrijski transport, navodnjavanje i proizvodnju električne energije.

- Kritično stanje na velikim evropskim rijekama -

U Njemačkoj nizak vodostaj Rajne ozbiljno ograničava teretni saobraćaj na glavnom industrijskom plovnom putu zemlje. Rajna prevozi oko 80 posto tereta u njemačkom riječnom saobraćaju.

Kod Kauba u pokrajini Rajna-Palatinat većina plovila više ne može ploviti s uobičajenim teretom, što je praktično podijelilo rijeku na sjeverni i južni dio za potrebe transporta.

Problemi su pogodili i istočnu Francusku, gdje plovila ne mogu do luke Strasbourg prevoziti uobičajene količine tereta. Tankeri s naftnim derivatima prevoze oko 350 tona goriva, u odnosu na više od 1.500 tona u normalnim uslovima.

Na sjeveru Italije sliv rijeke Po suočava se s jednom od najtežih kategorija nestašice vode. U gotovo svim mjernim stanicama zabilježena je jaka suša, dok su na pojedinim lokacijama uslovi ocijenjeni kao ekstremni.

U jednoj od glavnih italijanskih regija za proizvodnju riže, voda za navodnjavanje raspoređuje se prema utvrđenom rasporedu, a procijenjeni gubici u poljoprivredi premašuju 100 miliona eura.

Nizak dotok slatke vode u deltu Poa omogućio je prodiranje morske vode iz Jadrana uzvodno, što prijeti da voda u rijeci postane neprikladna za navodnjavanje.

Teška hidrološka suša pogodila je i Dunav. U Budimpešti je vodostaj 4. augusta pao na rekordno niskih 14 do 19 centimetara, otkrivajući velike dijelove riječnog dna i olupine brodova.

Nizak vodostaj ugrožava i rad mađarske nuklearne elektrane Paks, koja koristi vodu Dunava za hlađenje i proizvodi oko polovine električne energije u zemlji.

- Dugotrajan nedostatak kiše i ekstremne vrućine -

Prema naučnom izvještaju organizacije World Weather Attribution, evropsku sušu izazvala su dva međusobno povezana faktora – dugotrajan nedostatak padavina i ekstremne temperature koje ubrzavaju gubitak vode iz tla, rijeka i vegetacije.

Tokom zime i ranog proljeća sistemi visokog pritiska iznad sjeverne i centralne Evrope spriječili su dolazak padavina iz Atlantika u Njemačku, Poljsku, Češku, Slovačku i baltičku regiju.

Od aprila se ovaj obrazac proširio prema zapadu, otežavajući dolazak kišnih sistema do Pirinejskog poluotoka, Francuske i sjeverne Italije. Situacija se dodatno pogoršala u junu, kada je vrući zrak sa juga Evrope donio dugotrajno vedro vrijeme i rekordne temperature.

Suša se tako od meteorološke pretvorila u poljoprivrednu, a potom i hidrološku, kako su opadali nivoi rijeka, jezera i podzemnih voda.

Naučnici navode da su deficiti vlage u tlu kakvi su zabilježeni 2026. godine sada oko pet puta vjerovatniji u zapadnoj i čak 11 puta vjerovatniji u istočnoj Evropi nego u klimatskim uslovima koji su bili 1,4 stepena Celzijusa hladniji.

- Ugroženi poljoprivreda i proizvodnja električne energije -

Poljoprivreda je među sektorima koji trpe najveće neposredne posljedice. JRC je smanjio prognoze prinosa ozimih usjeva za oko jedan do četiri posto, dok su procjene za kukuruz i suncokret smanjene za šest do sedam posto.

Francuska očekuje jednu od najlošijih žetvi kukuruza u posljednjih nekoliko decenija, dok je u Rumuniji, prema dostupnim podacima, pogođeno više od milion hektara usjeva kukuruza.

Niski vodostaji istovremeno povećavaju troškove transporta i ugrožavaju proizvodnju električne energije. Nuklearne i termoelektrane koriste riječnu vodu za hlađenje, dok hidroelektrane zavise od dovoljnog nivoa rijeka i akumulacija.

U Francuskoj su tokom toplotnog vala krajem juna tri nuklearna reaktora obustavljena jer je riječna voda bila previše topla ili je protok bio prenizak, dok je još osam reaktora radilo smanjenim kapacitetom.

Prema procjeni Triodos Banke, suša i ekstremne vrućine mogle bi smanjiti ekonomsku proizvodnju Evropske unije za oko jedan posto u 2026. godini, što odgovara gubitku od približno 180 milijardi eura.

Takav gubitak gotovo bi poništio veći dio očekivanog privrednog rasta EU-a od 1,1 posto ove godine, dok bi samo pad produktivnosti radnika izazvan visokim temperaturama mogao iznositi oko 0,6 posto BDP-a Evropske unije.